1. જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવાના વૈજ્ઞાનિક અને રોજિંદા જીવનના (બિન વૈજ્ઞાનિક) અભિગમો સવિસ્તાર ચર્ચો..
- સામાન્ય અભિગમ
- નિરીક્ષણ
- અહેવાલ રજૂ કરવો
- સાધનો
- મનોવલણ
2. વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિના ધ્યેયો સવિસ્તૃત વર્ણવો ?
- વર્ણન
- આગાહી
- સમજ
- પરિવર્તન ઊભું કરવું
3. સમસ્યા વિશે જણાવી સમસ્યા અને સમસ્યા વિધાનના માપદંડોને સમજાવો.
સમસ્યા વિધાનના માપદંડો :-
- બે કે વધુ પરિવર્ત્યો વચ્ચેનો સંબંધ રજૂ કરવો.
- પ્રશ્નાર્થ વિધાન
- ઉકેલ યોગ્ય સમસ્યા
- સ્પષ્ટતા અને અસંદિગ્ધતા
- આનુભવીક પરીક્ષણ ક્ષમતા
- નિશ્ચિત સ્વરૂપ
4. સંશોધન યોજના એટલે શું ? સંશોધન યોજના ના હેતુઓ તથા કાર્યો જણાવો.
વ્યાખ્યા : સંશોધન યોજના સંશોધનનું એવું આયોજન, સંરચના અને વ્યૂહરચના છે. જેનો ઉદ્દેશ્ય સંશોધનના સવાલનો જવાબ મેળવવાનો છે.
સંશોધન યોજનાના હેતુ :
- સંશોધન સવાલોના જવાબ પૂરા પાડવા
- વિચરણને નિયંત્રિત કરવું.
- સંશોધન આયોજનને મદદકર્તા
- સંશોધન બંધારણ માટે મદદરૂપ થવું
- બાહ્ય પરિવર્ત્યોમાં નિયંત્રણ કરવું
5. નિદર્શ એટલે શું ? નિદર્શનના પ્રકારો સવિસ્તાર સમજાવો...
નિદર્શન એટલે વ્યાપ વિશ્વનો એવો ભાગ જે વ્યાપ વિશ્વનું પ્રતિનિધિત્વ કરતો હોય.
પ્રકારો
1. બિન સંભાવના નિદર્શન
- આકસ્મિક નિદર્શન
- હેતુ પૂર્ણ નિદર્શન
- નિયત હિસ્સા નિદર્શન
2. સંભાવના નિદર્શન
- સાદો યદ્ચ્છ નિદર્શન
- સ્તરીકૃત યદ્ચ્છ નિર્દશન
- ઝૂમખાં નિર્દશન
6. નિદર્શનના લાભ ગેરલાભ જણાવો
લાભ
- સમયની બચત
- નાણાની બચત
- શ્રમની બચત
ગેરલાભ
- પક્ષપાતપણું નિદર્શનની સંભાવના
- વિશિષ્ટ યોગ્યતાની જરૂરિયાત
- નીદર્શની પસંદગીની અસંભાવના
7. મુલાકાત અર્થ જણાવી મુલાકાત સૂચિના પ્રકારો જણાવો.
વ્યાખ્યા : મુલાકાત એટલે મોઢા-મોઢાની શાબ્દિક આપ લે. મુલાકાત લેનાર અધિકારી અન્ય વ્યક્તિ કે વ્યક્તિઓ પાસેથી અભિપ્રાયો કે માન્યતાઓ અંગે માહિતી મેળવવા પ્રયાસ કરે છે.
મુલાકાત સુચિના પ્રકારો
- ઓળખ માહિતી
- સેન્સસ ટાઈપ અથવા સમાજશાસ્ત્રીય માહિતી
- સમસ્યા માહિતી
8. મુલાકાતના પ્રકારો જણાવો.
- કાર્ય અનુસાર - નિદાનાત્મક, સંશોધન, ચિકિત્સાત્મક
- સહભાગી વ્યક્તિઓની સંખ્યા અનુસાર :- વ્યક્તિ જૂથ મુલાકાત લેનાર
- સંપર્ક સમય અનુસાર :- ઓછા સમયની, વધારે સમયની
- સંશોધનની દ્રષ્ટિએ :- ઔપચારિક, અનોપચારિક મુલાકાત
9. પ્રશ્ન લેખનના ધોરણો (માપદંડો) વિશે ટૂંકનોંધ લખો.
- માર્ગદર્શક પ્રશ્નો
- શું પ્રશ્નનો પ્રકાર યોગ્ય છે ?
- શું પ્રશ્નમાં વિગત તદન સ્પષ્ટ અને અસંદિગ્ધ છે?
- શું પ્રશ્ન દોરવણી રૂપ છે ?
10. નિરીક્ષણાત્મક પદ્ધતિનો વર્ગીકરણ વણવો.
બે રીતે વર્ગીકૃત કરી શકાય છે.
- નૈસર્ગિક નિરીક્ષણ
- હસ્તક્ષેપી નિરીક્ષણ
11. સમાજમિતિનો અર્થ જણાવી સમાજમિતિ પૃથકકરણની પદ્ધતિઓ જણાવો.
વ્યાખ્યા : સમાજમિતિ પદ્ધતિ એક એવી પ્રયુક્તિ છે. જેના દ્વારા સભ્યો વચ્ચેના આકર્ષણ અને અસ્વીકૃતિના સંબંધનો એક નકશો તૈયાર કરાય છે.
સમાજમિતિ પૃથકકરણની પદ્ધતિઓ
- સમાજમિતિય મેટ્રીક્સ
- સમાજ આલેખ
- સમાજમિતિય સૂચક આંક
12. સમાજમિતિ પદ્ધતિનો સંશોધનમાં શું ઉપયોગ છે? સવિસ્તાર ચર્ચો.
- શાળાકીય પૂર્વગ્રહ
- એકવિધ દર્શન
- સમાજમિતિ પદ્ધતિ અને સામાજિક દરજ્જો
- જાતિ માન્યતા અને સમાજમિતિય પસંદગી
13. કસોટીની વ્યાખ્યા આપી તેના પ્રકારો સ્પષ્ટ કરો.
વ્યાખ્યા : કસોટી વ્યક્તિના વર્તનને પ્રમાણીત પરિસ્થિતિમાં નિહાળવાની અને વર્ણન કરવાની પદ્ધતિ છે.
તેના પ્રકારો
- સંચાલનના માપદંડના આધારે :- વ્યક્તિગત કસોટી, સામુહિક કસોટી
- પ્રતિક્રિયા આપવાની સમય સીમાના માપદંડ ને આધારે :- શક્તિ કસોટી ઝડપ કસોટી
- હેતુના માપદંડને આધારે : અભિયોગ્યતા કસોટી, બુદ્ધિ કસોટી, સિદ્ધિ કસોટી, અભિરુચિ કસોટી, વ્યક્તિત્વ કસોટી, સર્જનાત્મક કસોટી
- વિગતો કે પ્રશ્નોના સ્વરૂપના માપદંડને આધારે :- શાબ્દિક કસોટી, અસાબ્દિક કસોટી, ક્તૃત્વ કસોટી, બિનભાસિત કસોટી
- પ્રમાણિતકરણના માપદંડના આધારે :- શિક્ષક નિર્મિત કસોટી, પ્રમાણિત કસોટી
14. વિશ્વસનીયતા એટલે શું ? તેના પ્રકારો જણાવો.
વ્યાખ્યા :- વિશ્વસનીયતા એટલે એક જ કસોટી ના વ્યક્તિ કે વ્યક્તિઓ પર જુદા જુદા સમયે કરેલા ઉપયોગથી પ્રાપ્ત થતા પ્રાપ્તાંકોની સુસંગતતા.
પ્રકારો
- કસોટી પુન: કસોટી વિશ્વસનીયતા
- વૈકલ્પિક સ્વરૂપની વિશ્વસનીયતા
- અર્ધવિભાજન વિશ્વસનિયતા
15. યથાર્થતાનો અર્થ આપી તેના પ્રકારો જણાવો.
વ્યાખ્યા : કસોટી જે લક્ષણોનું માપન કરવા માટે બનાવવામાં આવી હોય તે જ લક્ષણોનું માપન કરે અને અન્ય લક્ષણોને નામ આપે ત્યારે તે કસોટી યથાર્થ કહેવાય.
તેના પ્રકારો
- વિષયવસ્તુ વિષયક યથાર્થતા
- દેખીતી યથાર્થતા
- મુલક યથાર્થતા
- સંકલ્પના વિષયક યથાર્થતા
16. માનાંકો એટલે શું તેના પ્રકારો જણાવો.
અર્થ : માનાંક એટલે જૂથનું સરેરાશ કાર્ય
પ્રકાર
- વય માનાંકો
- વર્ગ માનાંકો
- વિસ્તાર માનાંકો
- જાતિ માનાંક
17. મનોવૈજ્ઞાનિક કસોટી ના ઉપયોગો જણાવો.
- વર્ગીકરણ અને પસંદગી કરવા માટે
- આગાહી કરવા માટે
- સંશોધન કરવા માટે
- સ્વ જ્ઞાન મેળવવા માટે
18. સંશોધનમાં કોમ્પ્યુટરનો પરિચય આપી કમ્પ્યુટરના ખાસ લક્ષણો સમજાવો..
- વહીવટમાં કોમ્પ્યુટરનો ઉપયોગ 1970 થી શરૂ
- સંશોધનમાં કોમ્પ્યુટર ખૂબ જ અગત્યનું
- ભારત સરકારે નોકરી માટે CCC ની પરીક્ષા ફરિયાદ કરી છે.
19. સંશોધન અહેવાલના વિભાગો દર્શાવો.
મુખપૃષ્ઠ, સારસંક્ષેપ, પરિચય, પદ્ધતિ, પરિણામ, ચhર્ચા